تغییرات آب وهوایی دیگر صرفاً یک مسئله زیست محیطی یا فناورانه نیست، بلکه به مثابه یک مسئله عمیقاً اجتماعی، رفتاری و سلامت محور شناخته می شود که الگوهای ادراک خطر، قضاوت، کنش جمعی، سبک زندگی، مصرف، تاب آوری و سازگاری انسان ها را در سطوح فردی و اجتماعی تحت تأثیر قرار می دهد. از این رو، تحلیل رفتارهای انسانی در مواجهه با تغییرات آب وهوایی نیازمند رویکردی میان رشته ای است که بتواند پیوند میان ساختارهای اجتماعی، زمینه های فرهنگی، نابرابری های اقتصادی، ادراکات روان شناختی و سازوکارهای مرتبط با سلامت را تبیین کند. هدف این مقاله، تحلیل جامعه شناختی رفتارهای انسانی در مواجهه با تغییرات آب وهوایی با تأکید بر ظرفیت مداخله های مبتنی بر روان شناسی سلامت برای بهبود رفتارهای سازگارانه، پیشگیرانه و حامی محیط زیست است. این مطالعه با رویکرد مروری ـ تحلیلی و با بهره گیری از منابع علمی معتبر فارسی و انگلیسی در بازه زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۶ انجام شده است. در این چارچوب، مقالات و گزارش های علمی مرتبط با جامعه شناسی محیط زیست، روان شناسی سلامت، ادراک ریسک، رفتارهای اقلیمی، نابرابری اجتماعی، تاب آوری و مداخلات تغییر رفتار بررسی و تحلیل شده اند. نتایج نشان می دهد که رفتار انسان ها در برابر تغییرات آب وهوایی تنها تابع آگاهی زیست محیطی نیست، بلکه متأثر از سرمایه اجتماعی، اعتماد نهادی، احساس کارآمدی فردی و جمعی، هنجارهای اجتماعی، تجربه زیسته از مخاطرات، وضعیت سلامت روان، نابرابری های ساختاری و الگوهای معنا بخشی فرهنگی است. همچنین شواهد بیانگر آن است که مداخلات مبتنی بر روان شناسی سلامت، به ویژه در صورت تلفیق با زمینه های اجتماعی و فرهنگی، می توانند در تقویت رفتارهای پیشگیرانه، افزایش سازگاری، کاهش انکار یا بی عملی و ارتقای مشارکت عمومی اثربخشی قابل توجهی داشته باشند. در مجموع، مقاله حاضر نتیجه می گیرد که سیاست گذاری مؤثر در حوزه تغییرات آب وهوایی بدون فهم جامعه شناختی رفتار و بدون طراحی مداخله های سلامت محور، از ظرفیت لازم برای تغییر پایدار رفتارهای فردی و جمعی برخوردار نخواهد بود.

تغییرات آب وهوایی رفتارهای انسانی جامعه شناسی محیط زیست روان شناسی سلامت مداخله رفتاری.