موسسه انتشارات بین المللی چتر اندیشه فصلنامه مطالعات و تحقیقات در علوم رفتاری 2717-1345 7 4 2025 09 01 Analyzing the Role of Leisure Time and Extracurricular Activities in Reducing Mental Disorders Among Students تحلیل نقش اوقات فراغت و کلاس‌های فوق برنامه بر کاهش اختلالات روانی دانشجویان 8 13 10.22051/jera.2021.31891.2698 FA احمد گروه روانشناسی، شهید بهشتی، تهران، ایران رسول گروه روانشناسی، شهید شاهد، تهران، ایران 2025 06 03 This research aimed to analyze the role of leisure time and extracurricular activities in reducing mental disorders among university students. The statistical population consisted of 450 students from public and private universities in Tehran (60% female, 40% male; mean age: 21.3 years), selected through stratified random sampling. Data were collected using the General Health Questionnaire (GHQ), the Leisure Activities Questionnaire (LFQ), and the Extracurricular Class Engagement Questionnaire (ECEQ). A descriptive-analytical research design was employed, utilizing both quantitative methods (Pearson correlation analysis, multiple regression, and path analysis) and qualitative methods (semi-structured interviews with 20 selected students). The results indicated that: (1) there was a significant inverse correlation between leisure activities and the severity of mental disorders (r = −0.47, p < 0.001); (2) participation in extracurricular activities was significantly associated with a reduction in anxiety and depression (β = −0.33, p = 0.002); and (3) path analysis suggests that leisure time improves mental health by increasing internal locus of control (with significant mediation, β = 0.29, p < 0.01) and reducing cognitive fatigue. The qualitative findings revealed four primary themes: creating a sense of life balance, strengthening social identity, enhancing coping skills, and shifting attitudes toward informal learning. This study emphasizes that leisure time and extracurricular activities are not only preventative tools but also mechanisms for psychological empowerment within the university environment. این پژوهش با هدف تحلیل نقش اوقات فراغت و کلاس‌های فوق‌برنامه در کاهش اختلالات روانی دانشجویان انجام شد. جامعه آماری شامل ۴۵۰ دانشجوی دانشگاه‌های دولتی و آزاد تهران (۶۰٪ زن، ۴۰٪ مرد؛ میانگین سنی: ۲۱.۳ سال) بود که با روش نمونه‌گیری طبقه‌ای تصادفی انتخاب گردیدند. داده‌ها از طریق پرسشنامه استاندارد GHQ (سلامت عمومی خودگزارش‌شده)، پرسشنامه فعالیت‌های فراغت (LFQ) و پرسشنامه ارزیابی مشارکت در کلاس‌های فوق‌برنامه (ECEQ) جمع‌آوری شد. طراحی پژوهش توصیفی-تحلیلی و از روش‌های کمی (تحلیل همبستگی پیرسون، رگرسیون چندگانه، تحلیل مسیر) و کیفی (مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با ۲۰ دانشجوی برگزیده) استفاده شد. نتایج نشان داد: (۱) همبستگی معکوس معناداری بین فعالیت‌های فراغت و شدت اختلالات روانی (r = −0.47, p < 0.001)؛ (۲) مشارکت در کلاس‌های فوق‌برنامه به‌طور معناداری با کاهش اضطراب و افسردگی همراه بود (β = −0.33, p = 0.002); (۳) تحلیل مسیر حاکی از آن است که اوقات فراغت از طریق افزایش احساس کنترل درونی شامل میانجی‌گری معنادار ، β = 0.29, p < 0.01) و کاهش خستگی شناختی، سلامت روان را بهبود می‌بخشد. یافته‌های کیفی چهار محور اصلی را آشکار ساخت: ایجاد حس توازن زندگی، تقویت هویت اجتماعی، ارتقای مهارت‌های مقابله‌ای و تغییر نگرش به یادگیری غیررسمی. این پژوهش تأکید می‌کند که اوقات فراغت و کلاس‌های فوق‌برنامه نه‌تنها ابزار پیشگیری، بلکه مکانیسم‌های توانمندسازی روانی در محیط دانشگاه هستند.

/downloadfilepdf/14447